1. Tema / Tepki – Kontrol Noktası (Sayfa 19)
1. Örnek olaylardan yararlanarak soruları cevaplayınız:
Soru 1: İnsanda ani sese verilen tepki ile bitkide ışığa yönelme tepkisinin aşamalarını karşılaştırınız.
Cevap: İnsanda uyaran kulak reseptörleriyle alınır, sinirlerle merkezî sinir sisteminde işlenir ve kaslara motor sinyalle iletilerek irkilme tepkisi hızla gerçekleşir. Bitkide ise ışık fotoreseptörlerce algılanır, oksin hormonu gövdenin karanlık tarafında birikir ve asimetrik büyüme ile ışığa yönelme tepkisi daha yavaş gerçekleşir.
Soru 2: Canlılarda uyaranlara verilen tepkilerin ortak özelliklerini yazınız.
Cevap: Uyarının alınması (reseptör/uyarıcı), uyarının işlenmesi/iletilmesi ve bir yanıtın (efektör/tepki) ortaya çıkması tüm canlılardaki tepki süreçlerinin ortak basamaklarıdır.
Soru 3: ‘Canlıların ortak özellikleri bulunur.’ ifadesi nasıl doğrulanabilir?
Cevap: Yapısal mekanizmaları farklı olsa da hem insan hem bitki çevresel değişimleri algılayıp iç dengesini (homeostazi) korumaya yönelik tepkiler üretir. Bu durum uyarılara tepki vermenin canlıların ortak özelliği olduğunu kanıtlar.
Soru 4: Çevresel faktörlere verilen tepkiler hayatta kalmaya nasıl katkı sağlar?
Cevap: Zararlı etkilerden kaçınmayı, besine/ışığa ulaşmayı ve iç ortam kararlılığını koruyarak organizmanın yaşama ve üreme şansını artırır.