12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Melis Yayınları Sayfa 22 Cevapları
METNİ ANLAMA VE ÇÖZÜMLEME (DİL – DOĞAN AKSAN)
Soru 1: Okuduğumuz metinde dil için “büyülü bir varlık” denmiştir. Bu ifadenin kullanılış nedenini metne göre açıklayınız.
Cevap 1: Dilin çok yönlü olması, insan ve toplum hayatının her alanını kuran ve yansıtan muazzam bir yapıya sahip olması ve kimi sırlarının bugün bile bilim dünyası tarafından hala tam olarak çözülememiş olmasıdır.
Soru 2: Dil, toplumsal yapının oluşturduğu değişik katmanların birleşimi midir? Metne göre açıklayınız.
Cevap 2: Evet, metne göre dil toplumsal yapının, yaşam biçiminin ve iktisadi koşulların etkisiyle şekillenir. Toplumdaki sınıfsal ve kültürel değişiklikler doğrudan kelimelerin anlamlarının değişmesine ve dilin katmanlaşmasına yol açar.
Soru 3: Bir toplumun pek çok özelliğinin diline yansımasının nedenlerini metne göre açıklayınız.
Cevap 3: Dil sosyal bir kurumdur; bir toplumun inançları, yaşayışı, gelenekleri, felsefesi ve teknik buluşları dile yansır. Toplum değiştikçe dildeki kavramlar da bu değişimi ayna gibi yansıtır.
Soru 4: Dilin tarihî süreç içerisindeki değişimini etkileyen sebepler nelerdir? Metne göre açıklayınız.
Cevap 4:
1. Yeni buluşlar, araç ve gereçlerin ortaya çıkması (teknolojik gelişim).
2. Yaşam koşullarının değişmesi (göçebelikten yerleşik hayata geçiş, tarımdan endüstriye geçiş).
3. Toplumsal ve siyasal sistem değişiklikleri (Osmanlı idari terimlerinin eskiyip unutulması gibi).
4. Din değişiklikleri ve kültürel etkileşimler.
Soru 5: Okuduğumuz “Dil” adlı metin ile metnin konusu, amacı ve hedef kitlesi arasında ilişki kurunuz.
Cevap 5: Metnin konusu dilin değişen yapısıdır. Amacı, dilin durağan olmadığını, sosyal değişimlerle birlikte değişip geliştiğini nesnel verilerle açıklamaktır. Hedef kitlesi genel okur ve öğrencilerdir. Sade ve örneklere dayalı dil bu ilişkiyi başarıyla kurar.
Soru 6.a: “Dil” adlı metinde dil kavramıyla ilgili ortaya konan bilgi ve yorumları ayırt ediniz.
Cevap 6.a:
– Bilgi: Yaşam koşulları değiştikçe eski idari terimlerin (sekbanbaşı, subaşı vb.) unutulması.
– Yorum: Dilin çözülemeyen büyülü bir varlık olması.
Soru 6.b: Ortaya konan bilgi, tespit, yorum ve görüşleri; gerekçe, kanıt, tutarlılık, geçerlilik ve doğruluk açısından değerlendiriniz.
Cevap 6.b: Yazarın sunduğu veriler tarihsel ve sosyolojik gerçeklerle son derece uyumlu, geçerli ve doğrudur. Eski kıyafetlerin (setre, ferace) değişmesiyle kelimelerin unutulması tespiti tutarlı bir kanıttır.
Soru 7: “Dil” adlı metinde yazarın konuya ve okuyucuya yönelik yaklaşımını inceleyip yazarın bakış açısını değerlendiriniz.
Cevap 7: Yazar, dilbilimci kimliğiyle tamamen nesnel, bilimsel ve tarafsız bir bakış açısına sahiptir. Okuyucuyu manipüle etmeden, somut örnekler üzerinden dilin doğal gelişim yasalarını açıklamaktadır.
Soru 8: Metndeki açık ve örtük iletileri, metinle ilgili tespitlerinizi, eleştirilerinizi ve beğenilerinizi metinden hareketle gerekçelendirerek ifade ediniz.
Cevap 8: Açık İleti: Toplumsal değişim dili değiştirir. Örtük İleti: Değişime ayak uyduramayan kelimeler dilde tutunamaz. Beğenim, soyut dilbilim konularının somut eşya ve unvan örnekleriyle herkesin anlayabileceği sadelikte sunulmasıdır.
Soru 9: Metinde kullanılan anlatım biçimlerini, düşünceyi geliştirme yollarını ve bunların işlevlerini belirleyiniz.
Cevap 9: Metinde Açıklama anlatım biçimi hakimdir. Düşünceyi geliştirme yollarından Örneklendirme (kalem çeşitleri, eski giysiler, Osmanlı idari unvanları) ve Karşılaştırma kullanılarak değişim somutlaştırılmıştır.
Tüm sayfaların detaylı çözümleri ve cevap anahtarı için 12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Melis Yayınları ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.