7. ANLATALIM – BAĞLAÇ OLAN “DE” İLE HAL EKİ “-DE” NİN FARKLARI
Ayrı ve Bitişik Yazılan da/de Kelimelerinin İşlev ve Cümle Çözümleri:
- • a) “Türküler söylemek” ile “türküler de söylemek” arasındaki fark: İlk ifadede sadece türkü söyleme eylemi yapıldığı anlatılırken; ikinci ifadedeki ayrı yazılan **”de” bağlacı** cümleye örtülü anlam (başkaları da söylemiş veya başka etkinliklerin yanında türkü de söylenmiş) katmaktadır.
- • b) Bağlacın Çıkarılması Deneyi: “Türkülerde neşe, keder, umut var” cümlesindeki bitişik yazılan **”-de” hal eki** çıkarılırsa cümle anlamsızlaşır. Ayrı yazılan “de” bağlacı çıkarıldığında ise cümlenin anlamı daralır ama bozulmaz.
- • c) Altı Çizili İfadelerin Farkı: kitap da hediye etmiş cümlesindeki “da” bağlaçtır ve ayrı yazılır, cümleye “başkalarının yanında” anlamı katar. Kitapta güzel bilmeceler var cümlesindeki “-ta” ise bulunma durum ekidir, bitişik yazılır ve yer bildirir.
- • ç) Metinden Bulunan Örnekler:
• Bağlaç (Ayrı): “onun adının nereden geldiğini buldum da…”
• Hal Eki (Bitişik): “dedesi Muhammet Buğra Han’ın büyük kütüphanesinde araştırırdı.”